The Nordic Episcopal Conference’s Pastoral Letter

From Conflict to Communion

In 2017 we mark an event which had great consequences for the Christian faith in Europe, as well as in the rest of the world. In 1517 Martin Luther initiated a process which we call the Reformation, and which particularly for our evangelical fellow Christians became important for the development of their tradition and identity.

However, because the Reformation is not imaginable without the Catholic background, it is reasonable that also we as Catholics reflect upon this incident.

This became apparent as early as in the publication of the book “From Conflict to Communion”, a result of the Lutheran-Roman-Catholic commission on unity of the church. This publication recommends a common commemoration, a common reflection instead of triumphalism.

In spite of all logical reasons, the Reformation has created a division of Christendom which it has suffered from, and still suffers from to this day. In the Nordic countries, this division caused a lapse of time of several centuries until the Catholic Church was able to establish itself again. Because of this fact, the 500th anniversary of the beginning of the Reformation cannot be a celebration in the proper meaning of the word, but should rather be a commemoration in the spirit of repentance.

The reconciliation process between the Catholic Church and the churches of the Reformation began several decades ago. But we must not allow ourselves to grow tired in our efforts to work towards full unity in Christ.

At the beginning of the 16th century, the Catholic Church was in need of reform. Not only Martin Luther, but also others were aware of this at the time. But instead of discussing the necessary doctrinal questions, Christians from different denominations inflicted pain upon each other. At the close of this year’s Week of Prayer for Christian Unity, Pope Francis prayed  for “ mercy and forgiveness for the behaviour of Catholics towards Christians of other churches which has not reflected Gospel values.” In Sweden, some evangelical pastors have responded to this, and in turn asked for the forgiveness from us Catholics.

The most pressing question now is how we together can move forward in order to grow together in faith, hope and love. We, the Catholic bishops in the Nordic countries, wish to walk this road together with our Lutheran brothers and sisters and to do everything we can to promote this unity.


Ecclesia semper reformanda 1


What still separates us has to do with the sacramentality of the Church and the understanding of the sacraments and the Church’s ordained ministry. As Catholics, we believe that the Church is the fundamental sacrament wherein the Word incarnate becomes present through the sacraments in order to unite himself with us in love and transform us in himself.

At the same time, we see that also many faithful evangelical Christians are opening up to these aspects. An unanswered question, which, from experience, is painful for both sides, is the longing for the common Eucharistic celebration. Although this longing is justified, it remains the case that the unity around the Lord’s table must at the same time express the full unity of faith.

Also the Petrine office is hard to comprehend for many evangelical Christians. By Pope Francis’ personality, however, it has become more understandable. Pope St. John Paul II had already encouraged all non-Catholic Christians to reflect upon other ways of exercising the Petrine office (Ut Unum Sint, 95).

Furthermore, the role of Mary and the saints has been a point of contention through history. Mary’s significance as the mother of God, and as a role model of faith, is, however, today more widely recognised by many non-Catholic Christians.

But in spite of some convergence on questions of faith, it appears that in recent years deeper divisions have opened up with regard to ethical and moral questions. Even if this makes the dialogue harder, it must never be abandoned.


The Definition of the Christian Faith


Christians have throughout all times formulated tenets of faith in order to define the faith more clearly, to delineate against false perceptions, or to convey the faith in a clearer way. These formulations have often developed into contested issues which have resulted in strong divisions between Christians. In this way the principles of the Reformation were strongly divisive for centuries. Nevertheless, it is also fruitful for Catholics to concern ourselves with these principles in a constructive manner. 


Sola fide


Faith is absolutely necessary for salvation. The central mysteries of the faith – for example the teaching on the Holy Trinity, the Christology, the teaching on salvation and justification – we share with our evangelical brothers and sisters. We rejoice in this unity in faith which is founded in the one baptism and which is being expressed in “The Joint Declaration on the Doctrine of Justification”.2 Consequently, it is our common task to bear witness to these truths in our secularized society. In the Nordic countries – where most people might be baptised, but where few practise their faith – it is important to preach the joyful message together and with one voice.


Sola Scriptura


Only through the Holy Scripture can we receive the fullness of revelation necessary for salvation, which we are offered in Christ. This revelation was received in the Church and then passed on. Through the Church’s Magisterium the living tradition was written down in the Holy Scripture and then passed on. For us Catholics, the Church, the Magisterium, Tradition and Scripture belong together. In the Church and together with the Church the Scripture is being opened up to us. In this way, faith is becoming ever more alive. Lately we have seen an increase in the number of evangelical Christians who agree with us and who believe that Scripture and the Church’s tradition are closely associated with each other.


Sola gratia


“All is grace,” 3  said Saint Thérèse of Lisieux, Doctor of the Church. She can be regarded as the Catholic answer to Martin Luther. Without the grace of God, can we never do anything good. We could never attain eternal life without his grace. Only by his grace can we become justified and holy. God’s grace can truly transform us, but we must also respond to this grace and cooperate with it. In Mary, Mother of God, full of grace and immaculate, we see how much God can accomplish in a human being.


For many evangelical Christians, it is still difficult to say yes to this truth. But we also see that many of them are opening up to equivalent questions concerning growth in prayer and holiness.


Simul iustus et peccator 


We are all justified and sinners simultaneously. As Catholics, we believe that we really are sinners, but by God’s grace we can receive forgiveness for all our sins through the sacrament of reconciliation. As baptised Christians, we are called to holiness. The Church is a school in holiness. The Saints, whom we can ask to intercede for us, are shining examples of, and proof of, this holiness. One of these examples is a woman from our own region, Saint Elisabeth Hesselblad, who was recently canonized. She is for all of us an incitement more consciously to walk the road to holiness.

We see that many evangelical Christians are opening up to saints such as Saint Francis of Assisi and Mother Teresa of Calcutta. In our secularized world we need these witnesses of our faith, living and credible witnesses of our faith.




We know that many Christians also in our time are being persecuted because of their faith, and that there are many blood witnesses. Martyrdom brings Christians from different churches together. We think of all the Christians who – amongst other places in the Middle East – are being persecuted, but nevertheless remain faithful to Christ and his Church. By their example we are also strengthened in our faith. Many Christians from these countries have come to us in the Nordic countries. It is therefore important that we, all Christians in our countries, preserve, protect and mature in what we have in common in the faith. This way we can increasingly give a common witness to the resurrected Lord.                                       


Future perspectives


The common declaration “From Conflict to Communion” ends with five imperatives which we Catholics and Lutherans should remember in order to move forward on the common road to unity. These are:

1.      begin from the perspective of unity and not from the point of view of division in order to strengthen what is held in common;

2.      be transformed by the encounter with the other and by the mutual witness of faith;

3.      commit ourselves to seek visible unity;

4.      jointly rediscover the power of the gospel of Jesus Christ;

5.      witness together to the mercy of God in proclamation and service to the world.


Although these five imperatives speak of great and not always easy matters, the message is unambiguous, but only when we give ourselves fully to Christ and together discover the power of the gospel yet again. (vide The fourth imperative). We rejoice and thank God that the Holy Father, Pope Francis, is coming to Lund for the commemoration of the Reformation, in order to strengthen our faith.

We therefore invite all Catholics to accompany the preparations for the visit of the Pope with their prayers, and encourage as many as possible to participate in the ecumenical gathering in Malmö Arena and at the Mass in Swedbank Stadium. In this way we show our joy in being united with Pope Francis, in addition to showing our respect for our evangelical fellow Christians’ identity which has grown out of the Reformation. In spite of the differences which still remain, we are convinced that through the grace of God it is possible to find ways to a common unity.



The Feast of Saint Theresa of Avila, 15th October 2016



+Czeslaw Kozon                               +Anders Arborelius OCD 

Bishop of Copenhagen                      Bishop of Stockholm  


+Bernt Eidsvig Can.Reg.

Bishop of Oslo, 

Apostolic Administrator of Prelature of Trondheim 


 +David Tencer OFMCap               +Teemu Sippo SCJ 

Bishop of Reykjavik                          Bishop of Helsinki


+Berislav Grgić                                +Gerhard Schwenzer SS.CC.  

Bishop-Prelate of Tromsø                  Bishop em. Oslo




1 The Church must always be renewed

2 “The Joint Declaration on the Doctrine of Justification” between the Lutheran World Federation and the Roman Catholic Church dated 31st October 1999.

3 Saint Therese of Lisieux on her death bed


W 2017 roku obchodzimy pamiątkę wydarzenia, które miało ogromne skutki dla chrześcijaństwa w Europie jak i na całym świecie. W 1517 roku Marcin Luter zapoczątkował ruch zwany reformacją, który zwłaszcza dla naszych braci ewangelików stał się ważnym czynnikiem rozwoju ich kościelnej tradycji i tożsamości. Jednakże, ponieważ reformacji nie można sobie wyobrazić bez katolickiego tła, uzasadnionym jest, że my jako katolicy winniśmy zastanowić się nad tym wydarzeniem. Stało się to oczywiste już od publikacji książki „Od konfliktu do komunii”, która jest owocem pracy luterańsko-rzymskokatolickiej Komisji jedności Kościoła. Niniejsza publikacja zaleca wspólne upamiętnienie, wspólną kontemplację zamiast triumfalizmu.

Pomimo wszystkich względów logicznych, reformacja spowodowała rozłam chrześcijaństwa, które ucierpiało i cierpi do dnia dzisiejszego. W krajach skandynawskich podział ten spowodował, że przez wiele stuleci Kościół katolicki nie był w stanie odnowić się. Dlatego wspominanie 500-lecia reformacji nie będzie świętem samym w sobie, ale wspomnieniem w duchu skruchy. Proces pojednania miedzy Kościołem katolickim a Kościołami reformacji rozpoczął się kilkadziesiąt lat temu. Ale nie możemy pozwolić sobie na zmęczenie w naszej pracy na rzecz pełnej jedności w Chrystusie.

Na początku XVI w Kościół katolicki potrzebował reformy. Nie tylko Marcin Luter, ale byli także i inni, którzy zdawali sobie z tego sprawę w tym czasie. Zamiast dywagować nad koniecznymi kwestiami doktrynalnymi, chrześcijanie różnych wyznań zadawali sobie wzajemnie ból. Na zakończenie tegorocznego Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan, papież Franciszek modlił się o miłosierdzie i przebaczenie za niezgodne z Ewangelią postawy katolików. W odpowiedzi na to, niektórzy pastorzy ewangeliccy w Szwecji prosili nas katolików o przebaczenie.

Najbardziej nurtujące teraz pytanie brzmi: w jaki sposób możemy razem iść do przodu w celu wspólnego wzrostu w wierze, nadziei i miłości. My, katoliccy biskupi Skandynawii, chcemy iść tą drogą razem z naszymi braćmi i siostrami luteranami i zrobić wszystko dla propagowania jedności.

Ecclesia semper reformanda[1]

Kościół musi się nieustannie nawracać i odnawiać w Chrystusie. Jesteśmy prawdopodobnie narodem świętym, narodem grzeszników na drodze do wieczności. Nawrócenie, żal i wzrost w wierze są ważnymi przystankami na tej drodze. Na Soborze Watykańskim II Kościół katolicki otworzył się na wiele kwestii, które są ważne dla ewangelików, takich jak rola Pisma św. i znaczenie powszechnego kapłaństwa wszystkich ochrzczonych. Dzięki temu wiele różnic rzeczywiście zniknęło.

To, co w dalszym ciągu nas dzieli, to sakramentalny charakter Kościoła oraz zrozumienie samych sakramentów i posługi kapłańskiej. Jako katolicy wierzymy, że Kościół jest podstawowym sakramentem, w którym Słowo wcielone staje się obecne w sakramentach, aby zjednoczyć się z nami w miłości i przemieniać nas w siebie.

Jednocześnie widzimy, że wielu wierzących ewangelików otwiera się na te aspekty. Pytanie bez odpowiedzi, które jest bolesne dla obu stron, a dotyczy tęsknoty za wspólnym sprawowaniem Eucharystii. Chociaż tęsknota ta jest uzasadniona, to jedność przy stole Pańskim musi zawierać pełną jedność w wierze.

Także Urząd Piotrowy dla wielu ewangelików jest trudny do zrozumienia. Stał się to łatwiejsze do zrozumienia przez osobowość papieża Franciszka. Już Jan Paweł II zachęcał wszystkich niekatolickich chrześcijan do refleksji nad innymi możliwościami sprawowania Urzędu Piotrowego (Ut Unum Sint, 95).

Ponadto rola Maryi i świętych była punktem spornym w całej historii. Znaczenie Maryi jako Matki Boga i jako wzór wiary jest jednak obecnie uznawane przez wielu niekatolickich chrześcijan.

Ale pomimo pewnej zbieżności w sprawach wiary wydaje się, że w ostatnich czasach powstały głębsze podziały w kwestiach etycznych i moralnych. Nawet jeśli sprawia to, że dialog staje się trudniejszy, to jednak nie prowadzi do jego zaniechania.

Definicja wiary chrześcijańskiej

Chrześcijanie przez cały czas formułowali doktrynę, aby jasno określić wiarę i odgraniczyć ją od fałszywych wyobrażeń i przekazać ją w jaśniejszy sposób. Takie sformułowania często przekształciły się w kwestie sporne, które doprowadziły do ostrych sporów między chrześcijanami. Tym samym zasady reformacji były silnie podzielone przez długi czas. Niemniej jednak jest to również owocne dla katolików, aby zajmować się tymi zasadami w sposób konstruktywny.

Sola fide

Wiara jest absolutnie konieczna dla zbawienia. Najważniejsze tajemnice wiary – na przykład nauka o Trójcy Świętej, Chrystologia, nauka o zbawieniu i usprawiedliwieniu – dzielimy razem z naszymi braćmi i siostrami ewangelikami. Radujemy się w jedności wiar, która opiera się na jednym chrzcie i wyraża się we „Wspólnej deklaracji w sprawie nauki o usprawiedliwieniu”.[2] Dlatego naszym zadaniem jest dawanie świadectwa o tych prawdach wiary w naszym zsekularyzowanym świecie. W krajach skandynawskich – gdzie większość ludzi jest ochrzczonych, ale tylko nieliczni praktykują swoją wiarę – ważne jest, aby głosić Dobrą Nowinę we wspólnocie i jednym głosem.

Sola Scriptura

Tylko przez Pismo święte możemy otrzymać pełnię objawienia koniecznego do zbawienia, które Chrystus nam ofiaruje. To objawienie jest otrzymywane w Kościele, a następnie przekazywane dalej. Poprzez Magisterium Kościoła żywa tradycja została zapisana w Piśmie świętym i kontynuowana dalej. Dla nas katolików, Kościół, Magisterium, Tradycja i Pismo święte stanowią całość. W Kościele i razem z Kościołem Pismo święte jest otwarte dla nas. W ten sposób wiara staje się coraz bardziej żywa. W ostatnim czasie widzieliśmy wzrost liczby chrześcijan ewangelików, który są zgodni z nami i wierzą, że Pismo i Tradycja są e sobą ściśle powiązane.

Sola gratia

„Wszystko jest łaską”[3], powiedziała doktor Kościoła, św. Teresa z Lisieux, która uznawana jest za katolicką odpowiedź na Marcina Lutra. Bez Bożej łaski nigdy nie osiągniemy życia wiecznego. Tylko dzięki Jego łasce możemy zostać usprawiedliwieni i uświęceni. Boża łaska może naprawdę nas przemienić, ale my także musimy odpowiedzieć na nią i z nią współpracować. W Maryi, Bożej Matce, pełnej łaski i niepokalanej widzimy jak wiele Bóg może zdziałać w człowieku.

Dla wielu ewangelików ta prawda nadal trudna jest do pogodzenia. Ale zauważamy również, że wielu z nich otwiera się na podobne pytania dotyczące wzrostu w modlitwie i świętości.

Simul iustus et peccator

Wszyscy jesteśmy zarówno sprawiedliwymi i grzesznikami. Jako katolicy wierzymy, że jesteśmy ludźmi grzesznymi, ale dzięki Bożej łasce w sakramencie pokuty i pojednania możemy otrzymać przebaczenie naszych grzechów. Jako ochrzczeni chrześcijanie jesteśmy powołani do świętości. Kościół jest szkołą świętości. Święci, których możemy prosić o wstawiennictwo za nami, są przykładem i dowodem świętości. Jednym z takich przykładów jest kobieta pochodząca z naszych krajów, św. Elisabeth Hesselblad, niedawno kanonizowana. Jest ona dla nas wszystkich zachętą, aby bardziej świadomi kroczyć drogą do świętości.

Zauważamy, że wielu ewangelików otwiera się na świętych, takich jak św. Franciszek z Asyżu i św. Matka Teresa z Kalkuty. W naszym zsekularyzowanym świecie potrzebujemy takich świadków wiary, żyjących i wiarygodnych świadków naszej wiary.


Wiemy, że wielu chrześcijan, także w naszych czasach, jest prześladowanych z powodu swojej wiary i że istnieje wielu świadków krwi męczeńskiej. Męczeństwo prowadzi chrześcijan różnych wyznań razem. Mamy na myśli wszystkich chrześcijan, którzy – miedzy innymi na Bliskim Wschodzie – są prześladowani, ale mimo to wierni Chrystusowi i Jego Kościołowi. Przez ich przykład jesteśmy również mocniejsi w wierze. Wielu chrześcijan z tych krajów przybywa tu do Skandynawii. Dlatego ważne jest, abyśmy my, chrześcijanie we wszystkich naszych krajach, zachowali, bronili i pogłębiali to, co mamy wspólnego w wierze. W ten sposób możemy dawać coraz większe wspólne świadectwo Zmartwychwstałego Pana.

Perspektywy na przyszłość

Wspólna deklaracja „Od konfliktu do komunii” kończy się pięcioma imperatywami, które my katolicy i luteranie winniśmy wziąć sobie do serca, aby kroczyć wspólną ścieżką jedności. Są to:

  1. rozpoczynać od tego, co łączy, a nie od tego, co dzieli i wzmacniać to, co mamy wspólne;
  2. dać się wzajemnie zmieniać poprzez świadectwo wiary innych;
  3. zobowiązać się do poszukiwania widocznej jedności;
  4. wspólnie odkrywać na nowo moc Ewangelii Jezusa Chrystusa;
  5. razem świadczyć o Bożej łasce, głosząc i pokazując ją światu.

Mimo że nakazy te mówią o wielkich i nie zawsze łatwych sprawach, ich przesłanie jest jasne tylko wtedy, gdy oddajemy się całkowicie Chrystusowi i wspólnie odkrywamy na nowo moc Ewangelii (por. czwarty nakaz). Radujemy się i dziękujemy Bogu, że Ojciec święty Franciszek przybędzie do Lund w związku z obchodami pamiątki reformacji, aby umocnić nas w wierze.

Dlatego zapraszamy wszystkich katolików, aby towarzyszyli w swoich modlitwach przygotowaniom do wizyty papieża oraz aby tak licznie jak to tylko możliwe, wzięli udział w ekumenicznym spotkaniu w Malmö Arena i we Mszy św. na Swedbank Stadion. W ten sposób możemy wyrazić naszą radość z bycia razem z papieżem Franciszkiem, a także szacunek dla naszych braci i sióstr ewangelików, którzy wyrośli z reformacji. Pomimo różnic, które wciąż pozostają, jesteśmy przekonani, że dzięki Bożej łasce możliwe jest znalezienie drogi do wzajemnej jedności.

W uroczystość św. Teresy z Avila, 15 października 2016 r.


+Czeslaw Kozon, Biskup Kopenhagi

+Anders Arborelius OCD, Biskup Sztokholmu

+Bernt Eidsvig Can.Reg., Biskup Oslo i administrator apostoliski Trondheim

+David Tencer OFMCap, Biskup Reykjaviku

+Teemu Sippo SCJ, Biskup Helsinek

+Berislav Grgić, Biskup-prałat Tromsø

+Gerhard Schwenzer SS.CC., Biskup em. Oslo




[1] Kościół stale się reformujący.

[2] „Wspólna deklaracja w sprawie nauki o usprawiedliwieniu” między Światową Federacją Luterańską a Kościołem katolickim, z dnia 31 października 1999 r.

[3] Św. Teresa z Lisieux na łożu śmierci.